نوای جنوب:اقتصاد دریامحور (Blue Economy) یکی از مهم‌ترین رویکردهای توسعه در قرن بیست‌ویکم است که با بهره‌گیری پایدار از منابع و ظرفیت‌های دریاها، زمینه رشد اقتصادی، اشتغال‌زایی، امنیت غذایی و افزایش تعاملات تجاری را فراهم می‌آورد. کشورهای دارای سواحل گسترده و دسترسی به آب‌های آزاد، با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های دریایی و بندری، توانسته‌اند سهم قابل توجهی از تولید ناخالص داخلی خود را از اقتصاد دریا تأمین کنند.

مقدمه

اقتصاد دریامحور (Blue Economy) یکی از مهم‌ترین رویکردهای توسعه در قرن بیست‌ویکم است که با بهره‌گیری پایدار از منابع و ظرفیت‌های دریاها، زمینه رشد اقتصادی، اشتغال‌زایی، امنیت غذایی و افزایش تعاملات تجاری را فراهم می‌آورد. کشورهای دارای سواحل گسترده و دسترسی به آب‌های آزاد، با سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های دریایی و بندری، توانسته‌اند سهم قابل توجهی از تولید ناخالص داخلی خود را از اقتصاد دریا تأمین کنند.

ایران با بیش از ۵۸۰۰ کیلومتر نوار ساحلی در شمال و جنوب، قرار گرفتن در مجاورت خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر و دسترسی به مسیرهای مهم تجارت جهانی، از ظرفیت‌های کم‌نظیری برای توسعه اقتصاد دریامحور برخوردار است. بهره‌برداری هوشمندانه از این ظرفیت‌ها می‌تواند به تنوع‌بخشی به اقتصاد، کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و تقویت جایگاه کشور در تجارت بین‌المللی منجر شود.

مفهوم اقتصاد دریامحور

اقتصاد دریامحور مجموعه‌ای از فعالیت‌های اقتصادی وابسته به دریا است که با رعایت اصول توسعه پایدار، ضمن حفظ اکوسیستم‌های دریایی، موجب ایجاد ارزش افزوده و رفاه اقتصادی می‌شود. این فعالیت‌ها شامل حمل‌ونقل دریایی، بنادر، شیلات و آبزی‌پروری، صنایع کشتی‌سازی، گردشگری دریایی، انرژی‌های تجدیدپذیر دریایی، استخراج منابع معدنی و خدمات لجستیکی است.

ارکان اقتصاد دریامحور

مهم‌ترین ارکان اقتصاد دریامحور عبارت‌اند از:

- توسعه بنادر و لجستیک هوشمند؛

- گسترش حمل‌ونقل دریایی و ترانزیت کالا؛

- توسعه صنایع دریایی و کشتی‌سازی؛

- شیلات و آبزی‌پروری پایدار؛

- گردشگری دریایی و ساحلی؛

- بهره‌برداری از انرژی‌های دریایی؛

- حفاظت از محیط‌زیست و منابع دریایی.

نقش اقتصاد دریامحور در توسعه اقتصادی

اقتصاد دریامحور با افزایش صادرات، توسعه تجارت خارجی، جذب سرمایه‌گذاری، ایجاد اشتغال و ارتقای زیرساخت‌های حمل‌ونقل، یکی از موتورهای رشد اقتصادی محسوب می‌شود. توسعه بنادر و مناطق ساحلی، هزینه‌های تجارت را کاهش داده و رقابت‌پذیری اقتصاد ملی را افزایش می‌دهد. همچنین رونق صنایع وابسته به دریا، موجب شکل‌گیری زنجیره‌های ارزش و توسعه متوازن مناطق ساحلی خواهد شد.

ظرفیت‌های ایران

ایران به دلیل موقعیت ژئوپلیتیکی ممتاز خود در کریدورهای بین‌المللی شمال–جنوب و شرق–غرب، ظرفیت تبدیل شدن به یکی از قطب‌های اقتصاد دریامحور منطقه را دارد. توسعه بنادر، مناطق آزاد، صنایع دریایی، ناوگان حمل‌ونقل دریایی و بنادر هوشمند، می‌تواند نقش ایران را در تجارت جهانی تقویت کرده و زمینه افزایش درآمدهای ارزی و رشد پایدار اقتصادی را فراهم سازد.

چالش‌ها

با وجود ظرفیت‌های فراوان، توسعه اقتصاد دریامحور با چالش‌هایی نظیر کمبود سرمایه‌گذاری، ضعف زیرساخت‌ها، محدودیت‌های فناوری، ناهماهنگی مدیریتی، مسائل زیست‌محیطی و تحریم‌های اقتصادی مواجه است. رفع این موانع نیازمند برنامه‌ریزی جامع، توسعه فناوری، مشارکت بخش خصوصی و همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی است.

نتیجه‌گیری

اقتصاد دریامحور یکی از مهم‌ترین راهبردهای تحقق توسعه پایدار و رشد اقتصادی در کشورهای ساحلی است. ایران با بهره‌گیری از موقعیت راهبردی، منابع دریایی و ظرفیت‌های بندری خود می‌تواند با اجرای سیاست‌های مناسب، سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، توسعه بنادر هوشمند و تقویت صنایع دریایی، سهم قابل توجهی از اقتصاد ملی را از طریق دریا تأمین کند. حرکت به سوی اقتصاد دریامحور نه‌تنها موجب افزایش تولید و اشتغال می‌شود، بلکه جایگاه ایران را در زنجیره تجارت جهانی و اقتصاد منطقه‌ای نیز ارتقا خواهد داد.

*ابوذر خمش آیا*

مدرس دانشگاه