نوای جنوب:در مردادماه ۱۳۶۶ «یوری وُرنتسف»، قائم مقام وزارت امور خارجه روسیه برای تبادل نظر پیرامون مسائل خلیج فارس به تهران آمد و برای تسلیم پیام گُرباچف به حضور رئیس جمهوری اسلامی وقت ایران حضرت آیت اللّه خامنه‌ای رسید.در این دیدار که مقارن با جنگ نفتکش‌ها در خلیج فارس بود، رهبر شهیدمان در بخشی از سخان خود و در یک جمله کلیدی و راهبردی گفتند: «من تصور نمی‌کنم که در دنیا هیچ صحنه‌ای برای فروکشیدن آمریکا از اُبهت ابرقدرتی، بهتر از صحنه خلیج فارس باشد.»

امروز پس از قریب به چهل سال از آن دیدار، کلام دوراندیشانه و آینده نگرانه آن رهبر فرزانه، واقعیت یافته و «اُبهت ابرقدرتی» آمریکا به خاطر شکست در خلیج فارس، فروریخته است.در دهه‌های اخیر، یکی از ویژگی‌های یک ابرقدرت با میزان نفوذ در غرب آسیا و خلیج فارس سنجیده می‌شد و ابرقدرت‌ها با حضور و نفوذ خود در این منطقه، حرف آخر را زده و منافع خود را تامین می‌کردند.

پس از فروپاشی ابرقدرت شرق، آمریکا خود را یک قدرت بلامنازع پنداشت و با احداث ده‌ها پایگاه نظامی و جاسوسی و گماردن افراد مورد نظر خود در کشور‌های خلیج فارس، سعی کرد به عنوان تنها ابرقدرت جهان شناخته شود.

اگرچه هدف اصلی آمریکا از حضور در خلیج فارس، دفاع از منافع اسرائیل و کمک برای تحقق اهداف توسعه طلبانه این رژیم بود، اما بر سران این کشور‌ها منت می‌گذاشت و اینگونه عنوان می‌کرد که برای حفظ امنیت کشور‌های این منطقه در مقابل ایران و انقلاب اسلامی به آنجا آمده است.

حضور دونالد ترامپ در کاخ سفید و خطا‌های محاسباتی او در دفاع از منافع اسرائیل که نهایتا به جنگ با ایران منجر شد، آغازی برای فروریختن «اُبهت ابرقدرتی» آمریکا بود.

اگرچه تا قبل از تجاوز به ایران، تحولاتی همچون جنگ اوکراین و عملیات طوفان الاقصی و ناتوانی آمریکا در هدایت این جنگ‌ها در جهت منافع خود، مسیر افول آمریکا را هموار کرده بود، اما ویران شدن پایگاه‌های نظامی آمریکا در خلیج فارس و ناکامی در جلوگیری از کنترل هوشمندانه تنگه هرمز توسط ایران، فروپاشی «اُبهت ابرقدرتی» آمریکا را ممکن ساخت.

امروز پیام خلف صالح رهبر شهیدمان، حضرت آیت‌الله سیّدمجتبی خامنه‌ای به مناسبت روز ملّی خلیج فارس، نیز بر فروپاشی «آُبهت ابرقدرتی» که طلیعه نظم جدید منطقه‌ای است، صحه گذاشت و تاکید کرد: «به حول و قوّه الهی آینده‌ی درخشان منطقه‌ی خلیج فارس، آینده‌ای بدون آمریکا و در خدمت پیشرفت، آسایش و رفاه ملّت‌هایش خواهد بود. ما با همسایگان‌مان در پهنه آبی خلیج فارس و دریای عمان، هم‌سرنوشت هستیم و بیگانگانی که از هزاران کیلومتر دورتر، طمع‌کارانه در آن شرارت می‌کنند، جایی در آن ندارند مگر در قعرِ آب‌هایش؛ و زنجیره‌ی این ظفر که به لطف پروردگار تبارک و تعالی در سایه تدابیر و سیاست‌های مقاومت و راهبرد ایران قوی محقّق شده است، طلیعه نظم جدید منطقه و جهان خواهد بود.»

یکی از مهم‌ترین گفتمان‌های انقلاب اسلامی از آغاز پیروزی تاکنون، گفتمان «امنیت مشترک منطقه‌ای» است.

این گفتمان به این معناست که امنیت منطقه باید به‌صورت جمعی، با حضور و مشارکت کشور‌های منطقه و بدون دخالت قدرت‌های خارجی تأمین شود.

بر این اساس، جمهوری اسلامی ایران جهت متحد کردن کشور‌های منطقه برای عملیاتی ساختن این گفتمان، تحرکات دیپلماتیک گسترده‌ای را انجام داد که به دلیل وابستگی برخی از سران عرب به آمریکا، این مُهم عملیاتی نشد.

اما تجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی و دفاع مشروع ایران که مبتنی بر اصول حقوقی، اخلاقی و انسانی بود، همراه با حمایت گسترده مردمی، موفقیت‌های گسترده‌ای را در عرصه نظامی رقم زد و آمریکا را در خلیج فارس گرفتار کرد. 

در این مقطع، نخبگان کشور‌های خلیج فارس به این جمع‌بندی رسیدند که سیاست‌های آمریکا در دفاع از منافع اسرائیل، عامل بی‌ثباتی در منطقه شده و ایران می‌تواند یک شریک قدرتمند و قابل اعتماد برای همکاری‌های کشور‌های خلیج فارس باشد.

بلوغ این تفکر و ویرانی پایگاه‌های آمریکا و تسلط ایران بر تنگه هرمز، می‌تواند کشور‌های خلیج فارس را به تاسی از نخبگان عرب، هشیار کند و از این پس عاقلانه به تامین امنیت پایدار بدون حضور آمریکا بیاندیشند. 

امروز تنگه هرمز به یک برگ برنده جدید برای ایران تبدیل شده و بحث ایجاد یک رژیم حقوقی عادلانه برای استفاده از تنگه هرمز مطرح است؛ به‌گونه‌ای که کشور‌های دشمن از این تنگه استفاده نخواهند کرد و سایر کشور‌هایی که قصد استفاده دارند، باید تابع مقررات جدید باشند.

بر این نکته در بخشی از پیام رهبر فرزانه انقلاب در دهم اردیبهشت نیز اشاره شده است: «ایران اسلامی با شُکر عملی نعمت اِعمال مدیریت بر تنگه هرمز، منطقه‌ی خلیج فارس را ایمن خواهد کرد و بساط سوء استفاده‌های دشمن متخاصم را از این آبراه برخواهد چید. قواعد حقوقی و اِعمال مدیریت جدید تنگه هرمز، آسایش و پیشرفت را به نفع همه‌ی ملّت‌های منطقه رقم خواهد زد و مواهب اقتصادی آن، دل ملّت را شاد خواهد کرد؛ بِاِذنِ الله وَلَو کَرِهَ الکافرون.»

ضروری است در دوره پسا جنگ و با توجه به فروپاشی «اُبهت ابرقدرتی» آمریکا، جمهوری اسلامی ایران با یک دیپلماسی فعال و با تکیه بر اقتدار به‌دست‌آمده، با کشور‌های منطقه گفت‌و‌گو کند تا بتوان با همکاری همسایگان مسلمان، یک نظم جدید منطقه‌ای مبتنی بر چندجانبه‌گرایی را برای تامین امنیت خلیج فارس شکل داد. نظمی که در آن بازیگران اصلی، کشور‌های منطقه باشند و آمریکا و رژیم صهیونیستی در آن جایگاهی نداشته باشند.

*سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان