نوای جنوب:آیین رونمایی از کتاب «تولید پروپیلن (PDH)، کاربرد و زنجیره ارزش» تألیف دکتر امیر اکبری، مدیرعامل پتروشیمی جم، و دکتر مهدی شنبدی، با حضور جمعی از مدیران صنعت پتروشیمی، مسئولان حوزه انرژی، نمایندگان مجلس و فعالان دانشگاهی برگزار شد؛ رویدادی که در آن، ضرورت توسعه محصولات با ارزش افزوده بالاتر، کاهش وابستگی به واردات، تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت و بهره‌گیری از دانش فنی برای ارتقای جایگاه ایران در زنجیره ارزش جهانی پتروشیمی مورد تأکید قرار گرفت.

آیین رونمایی از کتاب «تولید پروپیلن (PDH)، کاربرد و زنجیره ارزش» روز پنجشنبه ۷ آبان‌ماه ۱۴۰۵ در مرکز همایش‌های بین‌المللی شرکت کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران برگزار شد. این اثر تخصصی با هدف توسعه شناخت علمی از فناوری‌های تولید پروپیلن، بررسی کاربردهای این محصول راهبردی و معرفی فرصت‌های توسعه صنایع پایین‌دستی تدوین شده است.

در این مراسم، سخنرانان با اشاره به ظرفیت‌های صنعت پتروشیمی ایران و چالش‌های موجود در مسیر تکمیل زنجیره ارزش، بر ضرورت عبور از تولید و صادرات محصولات پایه و حرکت به سمت توسعه محصولات پیشرفته‌تر و دارای ارزش افزوده بالاتر تأکید کردند؛ مسیری که می‌تواند علاوه بر تقویت توان رقابتی صنعت، زمینه کاهش وابستگی به واردات محصولات راهبردی را فراهم کند.

اکبری: کاهش خلأ اطلاعاتی صنعت پتروشیمی هدف تدوین کتاب‌های تخصصی است

دکتر امیر اکبری، مدیرعامل پتروشیمی جم و از مؤلفان کتاب، در این مراسم با اشاره به ضرورت ارتقای دانش تخصصی در صنعت پتروشیمی، هدف از تدوین این اثر و مجموعه کتاب‌های مرتبط با زنجیره ارزش را کاهش خلأ اطلاعاتی و افزایش شناخت نسبت به فرصت‌های توسعه صنعتی عنوان کرد.

به گفته اکبری، بهره‌گیری هم‌زمان از دانش علمی دانشگاهیان و تجربه اجرایی متخصصان صنعت می‌تواند به شناسایی ظرفیت‌های کمترشناخته‌شده، بررسی مسیرهای جدید توسعه و اتخاذ تصمیم‌های دقیق‌تر برای آینده صنعت پتروشیمی کمک کند.

تأکید بر پیوند میان دانش نظری و تجربه عملی، از محورهای اصلی این رویکرد علمی است؛ رویکردی که در آن، پژوهش صرفاً به تولید محتوای دانشگاهی محدود نمی‌شود، بلکه باید بتواند در شناسایی فرصت‌های سرمایه‌گذاری، انتخاب فناوری‌های مناسب و توسعه زنجیره‌های ارزش محصولات پتروشیمی نقش‌آفرین باشد.

اکبری همچنین با قدردانی از همراهی مدیران و متخصصان در مسیر توسعه دانش تخصصی صنعت، ابراز امیدواری کرد که تداوم این تلاش‌ها زمینه‌ساز ارتقای توان علمی و فنی کشور و بهره‌برداری مؤثرتر از ظرفیت‌های صنعت پتروشیمی شود.

از صادرات محصولات پایه تا ضرورت توسعه محصولات با ارزش افزوده بالا

دکتر حسن عباس‌زاده، عضو هیئت‌مدیره هلدینگ خلیج فارس، در این مراسم با اشاره به عدم توازن موجود در تولید و تجارت محصولات پتروشیمی، بر اهمیت شناخت فناوری‌های جدید و بررسی دقیق‌تر زنجیره‌های ارزش تأکید کرد.

بر اساس آمار مطرح‌شده از سوی عباس‌زاده، ایران سالانه حدود ۱۳ تا ۱۶ میلیارد دلار محصولات پتروشیمی صادر می‌کند که حجم آن به حدود ۳۰ میلیون تن می‌رسد؛ در مقابل، واردات برخی محصولات پتروشیمی با وجود حجم وزنی به‌مراتب کمتر، ارزشی در حدود ۲ میلیارد دلار دارد.

وی با اشاره به واردات حدود ۷۵۰ هزار تن از این محصولات، اختلاف میان ارزش متوسط محصولات صادراتی و وارداتی را نشانه‌ای از ضرورت بازنگری در ساختار تولید و توجه بیشتر به حلقه‌های تکمیلی زنجیره ارزش دانست.

به گفته عباس‌زاده، بخشی از زنجیره‌های تولید کشور همچنان با کمبود یا گسست مواجه‌اند و همین مسئله می‌تواند توسعه صنایع پایین‌دستی را با محدودیت روبه‌رو کند. در چنین شرایطی، شناخت فناوری‌های تولید محصولات راهبردی و بررسی ظرفیت‌های داخلی برای تولید آن‌ها، اهمیتی فراتر از یک موضوع صرفاً فنی دارد و با کاهش وابستگی به واردات و پایداری زنجیره تأمین صنایع مختلف ارتباط پیدا می‌کند.

وی همچنین بر ضرورت عبور از راهکارهای تکراری، بررسی مسیرهای فناورانه جدید و رفع موانع سیاست‌گذاری در مسیر توسعه زنجیره ارزش تأکید کرد.

پروپیلن؛ حلقه‌ای راهبردی در توسعه صنایع پایین‌دستی

پروپیلن یکی از مواد پایه و مهم در صنعت پتروشیمی است که طیف گسترده‌ای از محصولات پایین‌دستی از آن تولید می‌شود. توسعه ظرفیت تولید این ماده و تکمیل زنجیره‌های وابسته به آن می‌تواند زمینه تولید محصولات تخصصی‌تر و کاهش نیاز به واردات برخی مواد اولیه و محصولات واسطه‌ای را فراهم کند.

فناوری PDH یا هیدروژن‌زدایی از پروپان، یکی از مسیرهای تولید پروپیلن است که با تبدیل پروپان به پروپیلن، امکان ایجاد ظرفیت‌های جدید تولیدی را فراهم می‌کند. شناخت الزامات فنی و اقتصادی این فناوری، در کنار بررسی بازار محصولات پایین‌دستی، می‌تواند به ارزیابی دقیق‌تر فرصت‌های سرمایه‌گذاری و انتخاب مسیرهای مناسب توسعه کمک کند.

اهمیت این موضوع زمانی روشن‌تر می‌شود که نقش محصولات پایین‌دستی در صنایع مختلف، از تولید پلیمرها و مواد شیمیایی تخصصی تا تأمین مواد اولیه مورد نیاز بخش‌های گوناگون اقتصاد، مورد توجه قرار گیرد. ازاین‌رو، توسعه زنجیره پروپیلن تنها به افزایش تولید یک محصول پایه محدود نیست، بلکه می‌تواند در ایجاد تنوع محصول، افزایش ارزش افزوده و تقویت پیوند میان صنایع بالادستی و پایین‌دستی اثرگذار باشد.

بهرامی: فاصله میان دانش علمی و اجرای صنعتی باید کاهش یابد

دکتر محمد بهرامی سیف‌آباد، نایب‌رئیس کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی، نیز در این مراسم با تأکید بر ضرورت تقویت ارتباط دانشگاه و صنعت، فاصله میان دانش علمی و اجرای صنعتی را از چالش‌های مهم کشور دانست.

وی با اشاره به ظرفیت‌های گسترده ایران در حوزه انرژی و پتروشیمی، بر لزوم بازنگری در رویکردهای توسعه صنعتی و حرکت به سمت فعالیت‌هایی تأکید کرد که ارزش افزوده بیشتری ایجاد می‌کنند.

بهرامی همچنین نقش پژوهش‌های علمی، واحدهای تحقیق و توسعه و همکاری دستگاه‌های اجرایی با مراکز دانشگاهی و تخصصی را در ارتقای توان فناورانه کشور مهم ارزیابی کرد و بهره‌گیری از تجربه‌های موفق جهانی و فناوری‌های پیشرفته را از مسیرهای قابل بررسی برای تسریع توسعه صنعتی دانست.

به گفته وی، ارتقای جایگاه ایران در زنجیره ارزش جهانی مستلزم آن است که ظرفیت‌های علمی کشور به نتایج عملی و صنعتی تبدیل شوند و مدیران و تصمیم‌گیران نیز با دانش روز و تحولات فناوری هماهنگ باشند.

کتابی در هفت فصل با تمرکز بر فناوری‌های تولید و زنجیره ارزش پروپیلن

دکتر مهدی شنبدی، عضو هیئت علمی دانشگاه و دیگر مؤلف این کتاب، در معرفی محتوای اثر توضیح داد که کتاب «تولید پروپیلن (PDH)، کاربرد و زنجیره ارزش» در هفت فصل تدوین شده و موضوعاتی از جمله اهمیت پروپیلن در صنعت پتروشیمی، مبانی شیمی آلی و پلیمرها، فرایندهای تولید پروپیلن و محصولات پایین‌دستی آن را پوشش می‌دهد.

در بخش مربوط به فناوری‌های تولید، روش‌هایی مانند کراکینگ بخار، فرایندهای مرتبط با شکست کاتالیستی، تبدیل متانول به الفین‌ها و تبدیل متانول به پروپیلن بررسی شده‌اند. همچنین، فرایند PDH و مبانی تولید پروپیلن از طریق هیدروژن‌زدایی از پروپان، از محورهای تخصصی کتاب به شمار می‌روند.

بخش دیگری از این اثر به محصولات پایین‌دستی با ارزش افزوده بالاتر، روش‌های تولید، کاربردها و بازار آن‌ها اختصاص دارد. محصولاتی مانند آکریلونیتریل و الیاف کربن نیز در چارچوب بررسی فرصت‌های توسعه زنجیره ارزش مورد توجه قرار گرفته‌اند.

پرداختن به فناوری‌های نوین در مرحله آزمایشگاهی و مسیرهای پژوهشی مرتبط با زیست‌فناوری و فناوری نانو، از دیگر موضوعات مطرح‌شده در کتاب است که می‌تواند برای پژوهشگران، دانشجویان و متخصصان صنعت کاربرد داشته باشد.

تدوین دانشنامه جامع صنعت پتروشیمی در دستور کار مؤلفان

در ادامه این مراسم، موضوع تدوین مجموعه‌ای جامع درباره صنعت پتروشیمی نیز مطرح شد. به گفته شنبدی، این دانشنامه قرار است در هفت جلد، مباحث مرتبط با شیمی پلیمرها، خواص فیزیکی و مکانیکی مواد پلیمری، خوراک‌های مورد استفاده در صنعت و زنجیره‌های تولید محصولات مختلف را پوشش دهد.

در برنامه تدوین این مجموعه، خوراک‌هایی مانند نفت و گاز، زباله‌های صنعتی و زیست‌توده و زنجیره‌های تولید مبتنی بر متان، اتان، پروپان، بوتان و برخی ترکیبات گوگردی مورد توجه قرار گرفته‌اند.

شناخت بازار محصولات، بررسی ظرفیت تولید داخلی و شناسایی فرصت‌های توسعه محصولات با ارزش افزوده بالاتر، از اهداف این مجموعه عنوان شده است. همچنین پیش‌بینی بخشی ویژه برای مدیران و تصمیم‌گیران، با هدف کمک به شناسایی فرصت‌های توسعه صنعتی در افق یک تا دو دهه آینده، از دیگر محورهای این طرح است.

بر اساس توضیحات ارائه‌شده در مراسم، رونمایی از این دانشنامه برای سال ۲۰۲۸ میلادی، برابر با سال ۱۴۰۶ شمسی، برنامه‌ریزی شده است.

پیوند دانش، فناوری و سرمایه‌گذاری؛ ضرورت آینده صنعت پتروشیمی

مباحث مطرح‌شده در آیین رونمایی از کتاب «تولید پروپیلن (PDH)، کاربرد و زنجیره ارزش» نشان داد که توسعه صنعت پتروشیمی به افزایش ظرفیت تولید محدود نمی‌شود؛ بلکه شناخت فناوری‌ها، بررسی بازار محصولات، تکمیل زنجیره‌های تولید و تقویت ارتباط میان دانشگاه و صنعت نیز در تحقق اهداف توسعه‌ای این بخش نقش تعیین‌کننده دارند.

در این چارچوب، تدوین منابع علمی و تخصصی می‌تواند به ارتقای آگاهی مدیران، کارشناسان و پژوهشگران کمک کند و زمینه بررسی دقیق‌تر گزینه‌های فناورانه و فرصت‌های سرمایه‌گذاری را فراهم آورد.

رونمایی از این کتاب، در کنار تأکید بر ضرورت کاهش فاصله میان دانش علمی و اجرای صنعتی، بار دیگر اهمیت حرکت از صادرات محصولات پایه به سمت تولید محصولات متنوع‌تر و دارای ارزش افزوده بالاتر را برجسته کرد؛ مسیری که تحقق آن به هم‌افزایی دانش تخصصی، تجربه صنعتی، سیاست‌گذاری مناسب و سرمایه‌گذاری هدفمند نیاز دارد.

این مراسم با امضای یادگاری نسخه‌هایی از کتاب توسط حاضران و ثبت تصاویر یادبود به پایان رسید.